|
[left.htm]
| |
|
DE MIDDACHTER ALLEE
mede
gebaseerd op het boek van Hans Rijnbende
'Herinneringen aan de Middachter Allee
met tekst o.m. van Hans
Rijnbende
|
|

ISBN 90 801852 1 3
|
 |
|

tekening van
Adolf van der Laan en gegraveerd door Hendrik de Leth ( 1678-1747) |
De Middachter Allee, een van de oudste en
bekendste lanen van ons land. Stadhouder Frederik Hendrik liet de
Allee aanleggen om zijn troepen beter te kunnen verplaatsen.
Aan beide zijden stond een rij
eikenbomen. In de
Amsterdamse Courant, 17 september 1767 stond de volgende
advertentie:
"Word mits deezen bekend gemaakt, dat op
Woensdag 28 Oktober 1767 in de herberg den Engel op de Steeg publicq
zal worden verkogt een considerabele partij extra swaare Eike Boomen
van ongeveer 1400 stuks, staande in de Allee of laan bij Huize
Middachten op den gemeene wegh van Arnhem na Zutphen."
Een paar jaar later werd de nieuwe Allee
aangelegd met aan beide zijden een dubbele rij beuken. Een 16 meter
brede weg scheidde de dubbele bomenrijen en om de 100 bomen werd nog
een extra boompje geplant om te voorkomen, dat de ruiters van die
dagen de schaduwrijke banen aan weerszijde van de Allee als renbaan
zouden gebruiken.
|
Het zendingsfeest in 1912.
Tekening van George de Bruin |
De Franse overheersing in het begin van de 19de
eeuw is ook van invloed geweest op de Middachter Allee. De laan,
voor 1820 een zandweg, werd door de Franse troepen verhard en in
drie stuken verdeeld: Het middelste gedeelte voor de voertuigen, een
gedeelte voor het voetvolk en een pad voor de ruiters. Op oude
ansichtkaarten is dit nog duidelijk te zien. |
De heer Viegen, zijn zoon was
schoenmaker in Ellecom, hield de Allee prachtig schoon.
|
1913 |
 |
Goetings Goed |
de Wolfskuil (aan de
Boerenweg) |
Borch-Keppel |
|
Voordat de Allee aangelegd werd, ging al het
"verkeer" over de, parallel aan de Allee, liggende Boerenweg.
Hieraan lagen (liggen) drie aan Middachten behorende boerderijen.
Als eerste "Goetings Goed", ooit door ene Belia van Wilp, die in
1505 overleed, geschonken aan het Arnhemse klooster
"Monnikenhuizen". Later kwam het weer in het bezit van Middachten.
De tweede boerderij, "Wolfskuil", is een zeer oud leengoed.
Het was een Cleefs-leen. In 1200 in het bezit van de Steenre's,
later van Middachten. De laan naar het bos, een oude schaapsdrift,
heette de Wolfskuillaan. In het bos ligt een diepe, brede diepte
waar in o.a. in het jaar 1909 de zendingsfeesten werden gehouden. De
spreker (dominee) stond in de "kuil" en de toehoorders zaten tegen
de rand van de kuil. Als derde was er de boerderij "Borch-Keppel".
Dit is waarschijnlijk vroeger een versterkte burcht geweest. De
boerderij werd bewoond door het adellijke gelacht Keppel. Sinds 1670
behoort zij aan Middachten. Achter
Borg-Keppel lag aan de Middachter Allee de oude buitenplaats
"Avegoor". Het gebouw werd al in 1356 in oude archiefstukken genoemd
en heette toen Auergoir, een driehoekig stuk land, later Overgoor,
tegenover het goor (moeras). Tegenwoordig is het een hotel en kun je
er rustig genieten van een kopje koffie of thee. |
|

wethouder Jan Jansen bij de
overhandiging van het gerestaureerde tolbord
|
 |
tolhuis Ellecom
tolbord met het
Koninkrijkswapen
( voor de restauratie) foto
Wouter Rijnbende |

In 1819 werd besloten tot aanleg van de
straatweg Arnhem-Dieren. Op 21 juli 1820 werd de eerste steen
gelegd. Natuurlijk moest het bestede geld terugverdiend worden.
Daarom kwamen er drie tollen: een in Ellecom, schuin tegenover de
ingang van Avegoor, een bij de posthoorn, ongeveer op de hoogte van
het Chinees restaurant en een bij Bronbeek in Arnhem, het enige
tolhuisje dat nog bestaat. Er zit thans een makelaarskantoor in. Het
zwaarst beladen werden de paarden van de brede hessenkarren, voor
ieder 30 cent. Voetgangers hoefden niets te betalen evenals de
boeren die naar hun land aan de Allee gingen en de
begrafenisondernemer welke naar de begraafplaats aan de Borgkeppeler
Allee ging.
Wie weigerachtig of nalatig was te betalen,
verviel in een boete van vijftig maal het verschuldigde. De helft
voor de tolgaarder, de andere helft voor de "Kas des weegs".
Opvallend aan de tolhuizen is het zijraam, dat tegen de voorkant
geplaatst is. De tolgaarder kon dan, zittend in zijn stoel, zijn
klanten aan zien komen. Het tolhuisje te Ellecom werd in 1903
afgebroken, omdat in 1900 de tollen werden opgeheven. 11 November
1903 stond er een stukje over het tolhuisje in de Steegse Courant,
waarin werd vermeld, dat het tolhuisje voor F 4700,- was aangekocht
door notaris J.N. v.d. Boon te Doesburg. |
|
   |
|
Ook in de jaren '20 was men al milieubewust, want
toen de Middachter Allee moest worden uitgedund, het normale
onderhoud aan een bos, haalde dit gebeuren de landelijke weekbladen.
In de "Prins"stond:
"Bedroevend". "Dit woord zal zeker ieder
uitspreken die op een wandeling van De Steeg naar Ellecom onze
Middachter Allee zal aanschouwen en ontdekken zal, wat daar is
geschied. Onze Middachter Allee is jammerlijk geschonden en voor
jaren bedorven. De eeuwenoude bomen, hun trotsche kruinen ten hemel
heffend, vormden een aaneen gesloten koepeldak van zeker minstens
een half uur lang. Deze prachtige laan is men gedurende de laatste
weken aan het verminken. Men noemt dit uitdunnen van oude bomen die
gevaar opleveren. Ons inziens zou de Vereniging tot behoud van
Natuurschoon hier ogenblikkelijk ter hulp geroepen moeten worden".
Het bovenstaand verhaal geeft aan hoe bekend
de Allee was. |
 |
De Geldersche Stoomtram Maatschappij opende op
27 juni 1881 haar eerste lijn Doetinchem-Dieren. Voor die datum
vervoerde een aantal diligenceondernemingen de reizigers, dus toen
de stoomtram kwam, was dat een hele verbetering. Desondanks nam een
ritje Doetinchem-Dieren toch altijd nog zo'n 2 uur in beslag.
Oorzaak daarvan was, dat de tram met wagons niet in een keer de brug
bij Doesburg over kon. De locomotief haalde wagon voor wagon op en
eenmaal allen aan de overkant, kon de weg vervolgd worden. In 1887
werd de lijn van Dieren naar Velp doorgetrokken. Van Velp kon men
dan met de paardentram verder naar Arnhem. Twaalf trams reden
dagelijks in beide richtingen en bovendien een lokaaltram Dieren -
De Steeg v.v. Tijdens de winter werd het aantal ritten gehalveerd.
De stoomtram reed in die dagen in dertig tot veertig minuten van
Dieren naar Velp. Van Velp naar Arnhem met de paardentram duurde nog
eens 30 minuten. En wat kostte een ritje Dieren-Velp?, 15
cent.........
Voor zover wij weten is er geen foto bekend
van de tram op de Middachter Allee zelf.
|
|
Halte De Engel


Tram halte Wapen van Athlone
 |
Tram verlaat
dorp De Steeg
richting Arnhem
Tram midden in dorp
wissel De Steeg
 |
|

Koetsier De Bock van
Middachten en de heer Dijkerman |
Deze mensen zijn niet bekend.
Wel een zeldzame foto |
1924 Houtvervoer tussen De Steeg en Ellecom
 |

In 1927 werd de Allee opnieuw bestraat. Een
behoorlijke klus van bijna anderhalve kilometer en dat niet alleen.
Van de IJssel naar de Allee is een kleine kilometer. De stenen
werden van een schip in een kruiwagen geladen en dan door de mannen
naar de Allee gebracht. Een behoorlijk zwaar karwei. Na de 2de
wereldoorlog werd de Allee geasfalteerd en de stenen aan België
verkocht.
Over deze stenenleggers is nog een leuke
anekdote. Een stroper had in de moestuin van kasteel Middachten zijn
strikken gezet en stond op het punt deze leeg te halen, toen hij
door de jachtopziener in zijn kraag werd gevat. Hij wist zich los te
rukken en liet zijn jas achter in de handen van de verbaasde
jachtopziener. Van de moestuin rende hij in de richting van de
Allee. Daar aangekomen verborg hij zich met zijn witte blouse tussen
de stratenmakers, vrolijk stenen leggend, waar hij onopgemerkt bleef
voor de zoekende jachtopziener. |
|
Het betekende het einde van de eens zo
roemruchte Middachter Allee. In het winterseizoen 1945-1946 gaf
Staatsbosbeheer last tot veiling van 160 beuken uit het beschadigde
deel van de allee. Een jaar later werden 131 beuken, de beide
buitenrijen tussen de oprijlaan en zijweg naar de moestuin, geveld.
Het waren zeer zware bomen die tezamen 720
kubieke meter werkhout opleverden. In 1947-1948 werd het resterende
gedeelte van de laan van slechte exemplaren gezuiverd. Op 9
september 1949 werd een akte getekend waardoor de Middachter Allee
had opgehouden een laan van het landgoed Middachten te zijn. Kort
daarna besloot men tot nieuwe aanplanting over te gaan. Een
grondbedrijf uit Doesburg kweet zich uitstekend van zijn opdracht.
De grond werd 3 voet (90 cm) omgespit en de wortels, die verkocht
werden als brandhout, verwijderd. Vanwege het steeds toenemende
verkeer ( de A48 zou een van de drukste wegen van Gelderland worden)
werd de weg met 2 meter verbreed. De eerste 600 meter werd
aangeplant. De 20 jaar jonge boompjes kwamen uit een kwekerij van
Rijkswaterstaat in het Gooi. |

1948
Willem Dibbets, Berend
Smalbrugge en Chris Beumer planten de nieuwe boompjes.
|
|

1956 Niks geen kettingzaag!
Alles gewoon met de hand |
1953

Ook het andere deel van de laan werd aan
Rijkswaterstaat verkocht. Eerst wilde men de bomen richting Ellecom
niet kappen. Die konden wel blijven staan. Maar toen bij de laan
naar het kerkhof een boom spontaan omviel (rotting), besloot men in
1954 de rest te kappen waar men in 1956 mee begon.
De omgevallen boom werd overigens nog voor
duizend gulden verkocht In 1959 is toen het laatse deel aangeplant
en in 2002 raken de toppen van de bomen elkaar weer en is de
Middachter Allee een prachtige tunnel geworden. Het is alleen
jammer, dat van de jeugd van nu niemand iets van deze historie weet.
Vandaar dit verhaal. |
|
 |
 |
| In 1955 hield De Steeg bevrijdingsfeesten. Toen ze
een omslag voor het programmaboekje moesten bedenken, aarzelden ze
niet lang: het werd de Middachter Allee die zoveel herinneringen bij
hen naar boven bracht. |
| januari 2001
 |
|
'Historische allee verdient meer dan 'dit'
De
Gelderlander
20
januari 2001 |
|
De
ondernemersvereniging' uit Ellecom en De Steeg heeft grootse plannen
voor de karakteristieke Middachterallee. Wandelaars en ruiters
moeten daar de ruimte krijgen.
Door PIM ROELOFS
ELLECOM/DE STEEG -
Eigenlijk wonen ze nog niet zo lang in De Steeg, de ondernemers
Frans van Elk en Tom van Otterlo. Van Elk verhuisde zes jaar geleden
van Apeldoorn naar het dorp waar vroeger de schrijver Simon
Carmiggelt en nog eerder Louis Couperus graag vertoefden. Van Elk is
eigenaar van een adviesbureau in De Steeg. Van Otterlo nam vier jaar
geleden de enige bakkerij in het dorp over.
Beiden groeiden op
in Arnhem Noord. Beiden zagen de Posbank en de zeven dorpen van de
gemeente Rheden als hun achtertuin. "En dat bedoelen we niet
negatief. Veel mensen uit Arnhem-Noord vinden het heerlijk om over
de Posbank en over een laan als de Middachterallee tussen De Steeg
en Ellecom te fietsen. Een allee waar geen einde aan lijkt te komen.
Je trapt honderd keer op de pedalen en nog lijk je geen meter
opgeschoten. De weg is lang en eindeloos, het landschap mooi, maar
eentonig. Je vergeet het stadse leven en geniet van de natuur. Een
betere achtertuin kan men zich niet wensen", lacht Van Elk.
Maar de
Middachterallee dreigt nu een vergeten monument te worden, meent het
duo. Snelheid is een kenmerk van de huidige samenleving.
Automobilisten die van Arnhem via de zeven Rhedense dorpen naar
Zutphen rijden, valt de Middachterallee nog nauwelijks op. "Het is
een weg met iets meer bomen dan normaal, denken ze dan", meent Van
Elk. |
"Een allee met een
rijke geschiedenis als de Middachterallee verdient meer dan zo'n
lauwe reactie." Het was overigens niet Van Elk of Van Otterlo die
het idee om de Middachterallee ingrijpend te veranderen heeft
gelanceerd. Van Otterlo: "Het idee komt van Ron van Raad uit
Ellecom, de eigenaar van de plaatselijke sauna. Hij ergert zich al
geruime tijd aan fietsers die vuil in de berm gooien. Kunnen we geen
vuilvangers langs de route plaatsen?, opperde hij een keer. Toen is
het balletje gaan rollen. Je kan namelijk veel meer met die allee.
En van het een kwam het ander."
Karakter
De
ondernemersvereniging Ellecom en De Steeg vormde een werkgroep die
zich bezig ging houden met het ontwikkelen van plannen voor de
Middachterallee. De groep heeft al in een vroeg stadium contact
opgenomen met de gemeente en de eigenaar van Kasteel Middachten, die
grote stukken land in de omgeving bezit. Afgelopen dinsdag
presenteerde de werkgroep de plannen aan de leden. De plannen
bevatten tekeningen van architect Harry Withag.
De plannen zijn
groots: zo moeten de huidige fietspaden van de Middachterallee
wandelpaden worden en de vluchtstroken fietspaden. Het asfalt moet
verdwijnen en plaatsmaken voor klinkers. Dat laatste benadrukt het
authentieke karakter van de laan. Ergens in het gemeentehuis moet
nog een antiek tolbordje zijn, vertelt Van Elk. "Het zou leuk zijn
als dat tolbordje weer aan de Middachterallee wordt gezet, net als
vroeger het geval was." |
Tevens moeten er
twee oversteekplaatsen komen voor het wild. De oversteekplaatsen
zorgen ervoor dat het wild vanuit de uiterwaarden veilig het bos in
kan lopen en andersom. Van Otterlo over de presentatie: "Alle
ondernemers waren razend enthousiast. Prima, uitstekend zelfs. Ga
met dat gegeven aan de slag, zeiden velen. Nou, dat doen we graag.
We zullen in de komende weken opnieuw contact opnemen met de
eigenaar van Middachten en de gemeente. Om te kijken in hoeverre
onze en hun plannen geïntegreerd kunnen worden. Daarna is het de
bedoeling de bevolking van De Steeg en Ellecom te informeren. Het
is en blijft tenslotte hun allee."
Van Elk vervolgt:
"En dan is het zaak dat de plannen worden uitgevoerd. Niet door ons,
maar door de overheid. Er zijn tal van potjes die aangeboord kunnen
worden. Een subsidie van de Europese Gemeenschap bijvoorbeeld. Het
is toch een bijzonder project, daar is vast geld voor. Of geld van
het rijk. De minister wil secundaire wegen ontlasten van doorgaand
verkeer. Dit project is daar een mooi voorbeeld van. Het doorgaande
verkeer hoort op de snelweg A348 van Velp naar Dieren thuis en niet
op de Dorpenroute. Maar ook de provincie Gelderland zou een bijdrage
kunnen leveren."
Trekpleister
De wandelaars en
ruiters krijgen de ruimte in de plannen van de werkgroep. De
wandelaars, die nu nog noodgedwongen met tientallen tegelijk tussen
de fietsers, brommers en wielrenners op het fietspad lopen, moeten
worden beschermd en een eigen wandelpad krijgen. De werkgroep heeft
daarvoor de huidige fietspaden op het oog. "De ruiters zouden een
eigen ruiterpad moeten krijgen, naast het nieuwe wandelpad. Daar
staan twee rijen met beuken. . |
Tussen de beuken
is zo'n drie meter ruimte. Leg daar houtsnippers neer en je hebt een
prima ruiterpad", oppert Van Elk. Dat het gevaarlijk is om de
fietsers naar de vluchtstrook naast de autobaan te verplaatsen,
spreekt het duo tegen. "Als je zorgt voor een duidelijke
afscheiding, dan is er niets aan de hand. Als bovendien het asfalt
wordt vervangen door klinkers, dan zullen automobilisten hun
snelheid aanpassen. Ik vind juist de huidige situatie op de twee
fietspaden verre van veilig. Wielrenners, fietsers en brommers razen
langs wandelaars en ruiters heen", meent Van Otterlo. Een hele
andere optie is de huidige Middachterallee om te toveren tot een
heuse boulevard. De autowegen worden verplaatst naar de
buitenzijden, waar nu de fietspaden liggen. Van Elk: "Toegegeven,
deze operatie is vrij duur en ingrijpend. Maar het zou mooi zijn,
een grote wandelpromenade van Ellecom naar De Steeg. Met een
kunstwerk aan het begin en einde van de weg; om de weg meer uit het
geheel te laten springen. Een promenade als een toeristische
trekpleister."
Wanneer de nieuwe
Middachterallee gereed moet zijn? "Dat is moeilijk te zeggen",
vertelt Van Otterlo. "Je hebt hier te maken met meerdere partijen en
een enorme investering. Dat is geen kwestie van maanden, maar van
jaren. Het project hoeft ook niet snel uitgewerkt te worden. Als het
maar gebeurt."
Van Elk: "Dat onze
kleinkinderen over honderd jaar kunnen zeggen: 'wat een prachtig,
levend monument', doelend op de vier rijen met inmiddels zeer dikke
beuken die in de zomer een groene tunnel over de weg vormen. En
hopelijk zijn ze ons dan dankbaar voor de heringerichte
Middachterallee. " |
|
.jpg) |
 |
Uit De Gelderlander van 25 november 2003
Interview met Ella Schadd PvdA wethouder Rheden
'In de structuurvisie wordt geopperd dat de dorpen
Ellecom en De Steeg in de toekomst een klein station krijgen voor de
regiorail. Dat is een nieuwe treinverbinding die vaker korte stops
maakt dan de huidige stoptrein.
Voor deze kleine kernen heeft het college verder
niet al te veel plannen. "Je kunt nog denken aan speciale
fietsroutes door de Havikerwaard", zegt Schadd.
Verder noemt zij de plannen voor de aanleg van
drie ecologische verbindingszones, onder meer voor het wild.
Daarnaast willen B en W de drukke Middachterallee na 2010
verkeersluw maken. "Eerst zal de snelheid worden verlaagd, maar
vervolgens willen we de allee versmallen en het asfalt vervangen
door straatstenen, zoals het vroeger was", verklaart Schadd. Volgend
jaar wil het college met bewoners en ondernemers over de plannen
discussiëren. "Wij zijn benieuwd naar de reacties", aldus Schadd.'
|
   |
|
Op 29 januari 2007 is NTP Groep gestart met de werkzaamheden aan
de Middachterallee tussen De Steeg en Ellecom.
In de bestaande situatie is de Middachterallee een monumentale
laan met een 12 meter brede rijbaan, met aan weerszijden 2 rijen
beuken en een vrijliggend fietspad. De meest in het oog springende
maatregel is het versmallen van de rijbaan door de naast gelegen
strook asfalt te verwijderen.
De weg zal opnieuw worden ingericht en de maximum snelheid zal
worden verlaagd naar 60 kilo- meter per uur. Met deze maatregel
wordt de verkeersveiligheid vergroot en wordt er meer ruimte
gecreëerd voor de beuken.
De werkzaamheden verlopen ondanks de strubbelingen met het
verkeer volgens planning. Aan weerszijden van de oude weg is ruim
een meter asfalt verwijderd. Daarbij is ook de oude
klinkerbestrating van de vroegere Middachterallee bloot komen te
liggen. Wanneer die klinkers gelegd zijn is bij de gemeente niet
bekend. Dat ze er nog lagen was overigens geen verrassing. Ze worden
door de aannemer afgevoerd.
|
|
Overgenomen uit De Gelderlander van
11 oktober 2007 Henk Aalbers

Foto: Gerard Burgers |
Een van de mooiste lanen van
Nederland’, noemt galeriehouder Hein van Engelen uit De Steeg de
Middachterallee. En die laan tussen zijn woonplaats en Ellecom moet
mooi blijven, vindt hij.
Daarom loopt hij iedere week een keer langs de bermen van de
beukenlaan om die van zwerfvuil te ontdoen. Twee flinke plastic
draagtassen ofwel een vuilniszak vol haalt de ‘zwerfvuilnisman’ er
wekelijks vanaf. Van Engelen doet het al vijf jaar lang, week in
week uit. Een doodenkele keer, als het hondenweer is, slaat hij een
week over. De reacties van passanten zijn over het algemeen
positief. Geregeld stappen fietsers af om hem een hart onder de riem
te steken. |
Zijn echtgenote en beide kinderen
bezien hem met gemengde gevoelens, als hij er, meestal op
zondagochtend, weer met een plastic tasje op uit trekt om de
Middachterallee van zwerfvuil te ontdoen. "Ze denken dat
ik een beetje als de dorpsgek word beschouwd. En de kinderen zijn
bang voor de reacties van vrienden en klasgenoten. Zo van: is dat
jóuw vader?"
Dat weerhoudt Hein van Engelen (57) echter geenszins. Het klusje
kost hem elke week een uur.
"Het is mijn manier om mee te werken aan een meer duurzame
maatschappij", verklaart hij. "Je kunt wel steeds wijzen naar de
industrie en naar de overheid, maar je kunt er ook concreet mee aan
de slag gaan."
De grappigste reactie tot nu toe kwam van een fietser die aan Van
Engelen vroeg of hij dat werk móest doen. "Die dacht dat ik een
taakstraf aan het uitvoeren was."
Bij de gemeente Rheden zijn ze inmiddels ook op de hoogte van het
vrijwilligerswerk van de galeriehouder. "Ik heb al twee keer een rol
vuilniszakken gekregen. Ik zet het vuilnis elke dinsdag aan de weg.
Het wordt keurig opgehaald door een medewerker van de gemeente,
terwijl we er niets officieel over hebben afgesproken."
Je kunt wel raden waaruit de wekelijkse oogst zo'n beetje bestaat:
blikjes, frietbakjes, zakjes van de bakker, sigarettenpakjes,
wietzakjes, complete lunchpakketten.
Maar Van Engelen vindt ook bijzondere dingen langs de weg. Hij trof
eens een damesonderbroek aan, een pakketje cd-roms met seksplaatjes,
een nog verpakte schroevendraaier, een dood schaap en een mobiele
telefoon. "In de namenlijst van dat mobieltje stond 'oma'. Ik heb
haar gebeld en gezegd dat ik een telefoontje had gevonden dat
waarschijnlijk van een kleinkind van haar was. Dat bleek te kloppen.
Later kwam een jongetje het hier ophalen."
De Middachterallee is volgens Van Engelen beslist schoner geworden
sinds hij met zijn wekelijkse schoonmaakbeurt begon. "Als er minder
rommel ligt, gooien mensen er minder gauw nog meer bij", is zijn
overtuiging.
Hij wil graag een voorbeeld zijn. Mensen die hem bezig zien, worden
wellicht aan het denken gezet. "We moeten naar een andere
mentaliteit toe."
In twee dorpsgenoten heeft hij al navolgers gevonden. Ook zij hebben
als 'zwerfvuilnismannen' elk een straat in De Steeg 'geadopteerd'. |
|