[top.htm]

[left.htm]

 

 

DE MIDDACHTER ALLEE 

mede gebaseerd op het boek van Hans Rijnbende
'Herinneringen aan de Middachter Allee
met tekst o.m. van Hans Rijnbende
 

 

herinnering2.jpg (6858 bytes)

ISBN 90 801852 1 3 

 

tekening van Adolf van der Laan en gegraveerd door Hendrik de Leth ( 1678-1747)

De Middachter Allee, een van de oudste en bekendste lanen van ons land.  Stadhouder Frederik Hendrik liet de Allee aanleggen om zijn troepen beter te kunnen verplaatsen. 

Aan beide zijden stond een rij eikenbomen. In de Amsterdamse Courant, 17 september 1767 stond de volgende advertentie:

"Word mits deezen bekend gemaakt, dat op Woensdag 28 Oktober 1767 in de herberg den Engel op de Steeg publicq zal worden verkogt een considerabele partij extra swaare Eike Boomen van ongeveer 1400 stuks, staande in de Allee of laan bij Huize Middachten op den gemeene wegh van Arnhem na Zutphen."

Een paar jaar later werd de nieuwe Allee aangelegd met aan beide zijden een dubbele rij beuken.  Een 16 meter brede weg scheidde de dubbele bomenrijen en om de 100 bomen werd nog een extra boompje geplant om te voorkomen, dat de ruiters van die dagen de schaduwrijke banen aan weerszijde van de Allee als renbaan zouden gebruiken.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het zendingsfeest in 1912. Tekening van George de Bruin

De Franse overheersing in het begin van de 19de eeuw is ook van invloed geweest op de Middachter Allee. De laan, voor 1820 een zandweg, werd door de Franse troepen verhard en in drie stuken verdeeld: Het middelste gedeelte voor de voertuigen, een gedeelte voor het voetvolk en een pad voor de ruiters. Op oude ansichtkaarten is dit nog duidelijk te zien.

De heer Viegen, zijn zoon was schoenmaker in Ellecom, hield de Allee prachtig schoon.

1913

Goetings Goed

de Wolfskuil (aan de Boerenweg)

Borch-Keppel

Voordat de Allee aangelegd werd, ging al het "verkeer" over de, parallel aan de Allee, liggende Boerenweg. Hieraan lagen (liggen) drie aan Middachten behorende boerderijen. Als eerste "Goetings Goed", ooit door ene Belia van Wilp, die in 1505 overleed, geschonken aan het Arnhemse klooster "Monnikenhuizen". Later kwam het weer in het bezit van Middachten. De tweede boerderij, "Wolfskuil", is een zeer oud leengoed. Het was een Cleefs-leen. In 1200 in het bezit van de Steenre's, later van Middachten. De laan naar het bos, een oude schaapsdrift, heette de Wolfskuillaan. In het bos ligt een diepe, brede diepte waar in o.a. in het jaar 1909 de zendingsfeesten werden gehouden. De spreker (dominee) stond in de "kuil" en de toehoorders zaten tegen de rand van de kuil. Als derde was er de boerderij "Borch-Keppel". Dit is waarschijnlijk vroeger een versterkte burcht geweest. De boerderij werd bewoond door het adellijke gelacht Keppel. Sinds 1670 behoort zij aan Middachten. Achter Borg-Keppel lag aan de Middachter Allee de oude buitenplaats "Avegoor". Het gebouw werd al in 1356 in oude archiefstukken genoemd en heette toen Auergoir, een driehoekig stuk land, later Overgoor, tegenover het goor (moeras). Tegenwoordig is het een hotel en kun je er rustig genieten van een kopje koffie of thee.

wethouder Jan Jansen bij de overhandiging van het gerestaureerde tolbord

 

tolhuis Ellecom

 

 

 

 

tolbord met het Koninkrijkswapen

( voor de restauratie) foto Wouter Rijnbende

In 1819 werd besloten tot aanleg van de straatweg Arnhem-Dieren. Op 21 juli 1820 werd de eerste steen gelegd. Natuurlijk moest het bestede geld terugverdiend worden. Daarom kwamen er drie tollen: een in Ellecom, schuin tegenover de ingang van Avegoor, een bij de posthoorn, ongeveer op de hoogte van het Chinees restaurant en een bij Bronbeek in Arnhem, het enige tolhuisje dat nog bestaat. Er zit thans een makelaarskantoor in. Het zwaarst beladen werden de paarden van de brede hessenkarren, voor ieder 30 cent. Voetgangers hoefden niets te betalen evenals de boeren die naar hun land aan de Allee gingen en de begrafenisondernemer welke naar de begraafplaats aan de Borgkeppeler Allee ging.

Wie weigerachtig of nalatig was te betalen, verviel in een boete van vijftig maal het verschuldigde. De helft voor de tolgaarder, de andere helft voor de "Kas des weegs". Opvallend aan de tolhuizen is het zijraam, dat tegen de voorkant geplaatst is. De tolgaarder kon dan, zittend in zijn stoel, zijn klanten aan zien komen. Het tolhuisje te Ellecom werd in 1903 afgebroken, omdat in 1900 de tollen werden opgeheven. 11 November 1903 stond er een stukje over het tolhuisje in de Steegse Courant, waarin werd vermeld, dat het tolhuisje voor F 4700,- was aangekocht door notaris J.N. v.d. Boon te Doesburg.

Ook in de jaren '20 was men al milieubewust, want toen de Middachter Allee moest worden uitgedund, het normale onderhoud aan een bos, haalde dit gebeuren de landelijke weekbladen. In de "Prins"stond:

 "Bedroevend". "Dit woord zal zeker ieder uitspreken die op een wandeling van De Steeg naar Ellecom onze Middachter Allee zal aanschouwen en ontdekken zal, wat daar is geschied. Onze Middachter Allee is jammerlijk geschonden en voor jaren bedorven. De eeuwenoude bomen, hun trotsche kruinen ten hemel heffend, vormden een aaneen gesloten koepeldak van zeker minstens een half uur lang. Deze prachtige laan is men gedurende de laatste weken aan het verminken.  Men noemt dit uitdunnen van oude bomen die gevaar opleveren. Ons inziens zou de Vereniging tot behoud van Natuurschoon hier ogenblikkelijk ter hulp geroepen moeten worden".

Het bovenstaand verhaal geeft aan hoe bekend de Allee was.

 

De Geldersche Stoomtram Maatschappij opende op 27 juni 1881 haar eerste lijn Doetinchem-Dieren. Voor die datum vervoerde een aantal diligenceondernemingen de reizigers, dus toen de stoomtram kwam, was dat een hele verbetering. Desondanks nam een ritje Doetinchem-Dieren toch altijd nog zo'n 2 uur in beslag. Oorzaak daarvan was, dat de tram met wagons niet in een keer de brug bij Doesburg over kon. De locomotief haalde wagon voor wagon op  en eenmaal allen aan de overkant, kon de weg vervolgd worden. In 1887 werd de lijn van Dieren naar Velp doorgetrokken. Van Velp kon men dan met de paardentram verder naar Arnhem. Twaalf trams reden dagelijks in beide richtingen en bovendien een lokaaltram Dieren - De Steeg v.v. Tijdens de winter werd het aantal ritten gehalveerd. De stoomtram reed in die dagen in dertig tot veertig minuten van Dieren naar Velp. Van Velp naar Arnhem met de paardentram duurde nog eens 30 minuten. En wat kostte een ritje Dieren-Velp?,  15 cent.........  

Voor zover wij weten is er geen foto bekend van de tram op de Middachter Allee zelf.

 

Halte De Engel

Tram halte Wapen van Athlone

 

  Tram verlaat dorp De Steeg richting Arnhem

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tram midden in dorp

wissel De Steeg

 

 

Koetsier De Bock van Middachten en de heer Dijkerman

Deze mensen zijn niet bekend. Wel een zeldzame foto

1924 Houtvervoer tussen De Steeg en Ellecom

 

 

 

 

 

 

 

 

 

In 1927 werd de Allee opnieuw bestraat. Een behoorlijke klus van bijna anderhalve kilometer en dat niet alleen. Van de IJssel naar de Allee is een kleine kilometer. De stenen werden van een schip in een kruiwagen geladen en dan door de mannen naar de Allee gebracht. Een behoorlijk zwaar karwei. Na de 2de wereldoorlog werd de Allee geasfalteerd en de stenen aan België verkocht.

Over deze stenenleggers is nog een leuke anekdote. Een stroper had in de moestuin van kasteel Middachten zijn strikken gezet en stond op het punt deze leeg te halen, toen hij door de jachtopziener in zijn kraag werd gevat. Hij wist zich los te rukken en liet zijn jas achter in de handen van de verbaasde jachtopziener. Van de moestuin rende hij in de richting van de Allee. Daar aangekomen verborg hij zich met zijn witte blouse tussen de stratenmakers, vrolijk stenen leggend, waar hij onopgemerkt bleef voor de zoekende jachtopziener.

 

2 "Kromhout" bussen passeren elkaar in 1938

De Kiosk tegenover de oprijlaan naar Middachten

 

Zo is er over deze prachtige laan veel te vertellen en het is daarom jammer, dat de tweede wereldoorlog een einde heeft gemaakt aan het bestaan van deze Allee. Tegen het einde van de oorlog, in de nacht van 5 op 6 april werden de bewoners in de omgeving van de Middachter allee opgeschrikt door zware ontploffingen en door doffe slagen. De Duitse bezetters waren begonnen de beuken van de binnenrij met trotyl te vellen. Op 10 april begon de vernieling opnieuw. Van het deel van de Allee tussen het dorp De Steeg en de oprijlaan van het kasteel werd de zuidoostelijke rij geveld. Van de ongeveer 1500 bomen die omstreeks 1770 waren geplant, hadden de Duitsers er 145 vernield.

  

 

Het betekende het einde van de eens zo roemruchte Middachter Allee. In het winterseizoen 1945-1946 gaf Staatsbosbeheer last tot veiling van 160 beuken uit het beschadigde deel van de allee. Een jaar later werden 131 beuken, de beide buitenrijen tussen de oprijlaan en zijweg naar de moestuin, geveld. Het waren zeer zware bomen die tezamen 720 kubieke meter werkhout opleverden. In 1947-1948 werd het resterende gedeelte van de laan van slechte exemplaren gezuiverd. Op 9 september 1949 werd een akte getekend waardoor de Middachter Allee had opgehouden een laan van het landgoed Middachten te zijn. Kort daarna besloot men tot nieuwe aanplanting over te gaan. Een grondbedrijf uit Doesburg kweet zich uitstekend van zijn opdracht. De grond werd 3 voet (90 cm) omgespit en de wortels, die verkocht werden als brandhout, verwijderd. Vanwege het steeds toenemende verkeer ( de A48 zou een van de drukste wegen van Gelderland worden) werd de weg met 2 meter verbreed. De eerste 600 meter werd aangeplant. De 20 jaar jonge boompjes kwamen uit een kwekerij van Rijkswaterstaat in het Gooi.

1948

Willem Dibbets, Berend Smalbrugge en Chris Beumer planten de nieuwe boompjes.

 

1956 Niks geen kettingzaag! Alles gewoon met de hand

1953

Ook het andere deel van de laan werd aan Rijkswaterstaat verkocht. Eerst wilde men de bomen richting Ellecom niet kappen. Die konden wel blijven staan. Maar toen bij de laan naar het kerkhof een boom spontaan omviel (rotting), besloot men in 1954 de rest te kappen waar men in 1956 mee begon.

De omgevallen boom werd overigens nog voor duizend gulden verkocht In 1959 is toen het laatse deel aangeplant en  in 2002 raken de toppen van de bomen elkaar weer en is de Middachter Allee een prachtige tunnel geworden. Het is alleen jammer, dat van de jeugd van nu niemand iets van deze historie weet. Vandaar dit verhaal.

 

In 1955 hield De Steeg bevrijdingsfeesten. Toen ze een omslag voor het programmaboekje moesten bedenken, aarzelden ze niet lang: het werd de Middachter Allee die zoveel herinneringen bij hen naar boven bracht.

 

 

 

 

 

1994

 

 

 

 

 

1999

 

 

 

 

 

2001

januari 2001

'Historische allee verdient meer dan 'dit'                                               

De Gelderlander  20 januari 2001

De ondernemersvereniging' uit Ellecom en De Steeg heeft grootse plannen voor de karakteristieke Middachterallee. Wandelaars en ruiters moeten daar de ruimte krijgen.  

Door PIM ROELOFS

ELLECOM/DE STEEG - Eigenlijk wonen ze nog niet zo lang in De Steeg, de ondernemers Frans van Elk en Tom van Otterlo. Van Elk verhuisde zes jaar geleden van Apeldoorn naar het dorp waar vroeger de schrijver Simon Carmiggelt en nog eerder Louis Couperus graag vertoefden. Van Elk is eigenaar van een adviesbureau in De Steeg. Van Otterlo nam vier jaar geleden de enige bakkerij in het dorp over.  

Beiden groeiden op in Arnhem ­Noord. Beiden zagen de Posbank en de zeven dorpen van de gemeente Rheden als hun achtertuin. "En dat bedoelen we niet negatief. Veel mensen uit Arnhem-Noord vinden het heerlijk om over de Posbank en over een laan als de Middachterallee tussen De Steeg en Ellecom te fietsen. Een allee waar geen einde aan lijkt te komen. Je trapt honderd keer op de pedalen en nog lijk je geen meter opgeschoten. De weg is lang en eindeloos, het landschap mooi, maar eentonig. Je vergeet het stadse leven en geniet van de natuur. Een betere achtertuin kan men zich niet wensen", lacht Van Elk.

 Maar de Middachterallee dreigt nu een vergeten monument te worden, meent het duo. Snelheid is een kenmerk van de huidige samenleving. Automobilisten die van Arnhem via de zeven Rhedense dorpen naar Zutphen rijden, valt de Middachterallee nog nauwelijks op. "Het is een weg met iets meer bomen dan normaal, denken ze dan", meent Van Elk.

"Een allee met een rijke geschiedenis als de Middachterallee verdient meer dan zo'n lauwe reactie." Het was overigens niet Van Elk of Van Otterlo die het idee om de Middachterallee ingrijpend te veranderen heeft gelanceerd. Van Otterlo: "Het idee komt van Ron van Raad uit Ellecom, de eigenaar van de plaatselijke sauna. Hij ergert zich al geruime tijd aan fietsers die vuil in de berm gooien. Kunnen we geen vuil­vangers langs de route plaatsen?, opperde hij een keer. Toen is het balletje gaan rollen. Je kan namelijk veel meer met die allee. En van het een kwam het ander."

 Karakter

De ondernemersvereniging Ellecom en De Steeg vormde een werkgroep die zich bezig ging houden met het ontwikkelen van plannen voor de Middachterallee. De groep heeft al in een vroeg stadium contact opgenomen met de gemeente en de eigenaar van Kasteel Middachten, die grote stukken land in de omgeving bezit. Afgelopen dinsdag presenteerde de werkgroep de plannen aan de leden. De plannen bevatten tekeningen van architect Harry Withag.

De plannen zijn groots: zo moeten de huidige fietspaden van de Middachterallee wandelpaden worden en de vluchtstroken fietspaden. Het asfalt moet verdwijnen en plaatsmaken voor klinkers. Dat laatste benadrukt het authentieke karakter van de laan. Ergens in het gemeentehuis moet nog een antiek tolbordje zijn, vertelt Van Elk. "Het zou leuk zijn als dat tolbordje weer aan de Middachterallee wordt gezet, net als vroeger het geval was."

Tevens moeten er twee oversteekplaatsen komen voor het wild. De oversteekplaatsen zorgen ervoor dat het wild vanuit de uiterwaarden veilig het bos in kan lopen en andersom. Van Otterlo over de presentatie: "Alle ondernemers waren razend enthousiast. Prima, uitstekend zelfs. Ga met dat gegeven aan de slag, zeiden velen. Nou, dat doen we graag. We zullen in de komende weken opnieuw contact opnemen met de eigenaar van Middachten en de gemeente. Om te kijken in hoeverre onze en hun plannen geïntegreerd kunnen worden. Daarna is het de bedoe­ling de bevolking van De Steeg en Ellecom te informeren. Het is en blijft tenslotte hun allee."

Van Elk vervolgt: "En dan is het zaak dat de plannen worden uitgevoerd. Niet door ons, maar door de overheid. Er zijn tal van potjes die aangeboord kunnen worden. Een subsidie van de Europese Gemeenschap bijvoorbeeld. Het is toch een bijzonder project, daar is vast geld voor. Of geld van het rijk. De minister wil secundaire wegen ontlasten van doorgaand verkeer. Dit project is daar een mooi voorbeeld van. Het doorgaande verkeer hoort op de snelweg A348 van Velp naar Dieren thuis en niet op de Dorpenroute. Maar ook de provincie Gelderland zou een bijdrage kunnen leveren."  

Trekpleister

De wandelaars en ruiters krijgen de ruimte in de plannen van de werkgroep. De wandelaars, die nu nog noodgedwongen met tientallen tegelijk tussen de fietsers, brommers en wielrenners op het fietspad lopen, moeten worden beschermd en een eigen wandelpad krijgen. De werkgroep heeft daarvoor de huidige fietspaden op het oog. "De ruiters zouden een eigen ruiterpad moeten krijgen, naast het nieuwe wandelpad. Daar staan twee rijen met beuken. .

Tussen de beuken is zo'n drie meter ruimte. Leg daar houtsnippers neer en je hebt een prima ruiterpad", oppert Van Elk. Dat het gevaarlijk is om de fietsers naar de vluchtstrook naast de autobaan te verplaatsen, spreekt het duo tegen. "Als je zorgt voor een duidelijke afscheiding, dan is er niets aan de hand. Als bovendien het asfalt wordt vervangen door klinkers, dan zullen automobilisten hun snelheid aanpassen. Ik vind juist de huidige situatie op de twee fietspaden verre van veilig. Wielrenners, fietsers en brommers razen langs wandelaars en ruiters heen", meent Van Otterlo. Een hele andere optie is de huidige Middachterallee om te toveren tot een heuse boulevard. De autowegen worden verplaatst naar de buitenzijden, waar nu de fietspaden liggen. Van Elk: "Toegegeven, deze operatie is vrij duur en ingrijpend. Maar het zou mooi zijn, een grote wandelpromenade van Ellecom naar De Steeg. Met een kunstwerk aan het begin en einde van de weg; om de weg meer uit het geheel te laten springen. Een promenade als een toeristische trekpleister."

Wanneer de nieuwe Middachterallee gereed moet zijn? "Dat is moeilijk te zeggen", vertelt Van Otterlo. "Je hebt hier te maken met meerdere partijen en een enorme investering. Dat is geen kwestie van maanden, maar van jaren. Het project hoeft ook niet snel uitgewerkt te worden. Als het maar gebeurt."  

Van Elk: "Dat onze kleinkinderen over honderd jaar kunnen zeggen: 'wat een prachtig, levend monument', doelend op de vier rijen met inmiddels zeer dikke beuken die in de zomer een groene tunnel over de weg vormen. En hopelijk zijn ze ons dan dankbaar voor de heringerichte Middachterallee. "

Uit De Gelderlander van 25 november 2003

Interview met Ella Schadd PvdA wethouder Rheden

'In de structuurvisie wordt geopperd dat de dorpen Ellecom en De Steeg in de toekomst een klein station krijgen voor de regiorail. Dat is een nieuwe treinverbinding die vaker korte stops maakt dan de huidige stoptrein.

Voor deze kleine kernen heeft het college verder niet al te veel plannen. "Je kunt nog denken aan speciale fietsroutes door de Havikerwaard", zegt Schadd.

Verder noemt zij de plannen voor de aanleg van drie ecologische verbindingszones, onder meer voor het wild. Daarnaast willen B en W de drukke Middachterallee na 2010 verkeersluw maken. "Eerst zal de snelheid worden verlaagd, maar vervolgens willen we de allee versmallen en het asfalt vervangen door straatstenen, zoals het vroeger was", verklaart Schadd. Volgend jaar wil het college met bewoners en ondernemers over de plannen discussiëren. "Wij zijn benieuwd naar de reacties", aldus Schadd.'

 

 

Op 29 januari 2007 is NTP Groep gestart met de werkzaamheden aan de Middachterallee tussen De Steeg en Ellecom.

In de bestaande situatie is de Middachterallee een monumentale laan met een 12 meter brede rijbaan, met aan weerszijden 2 rijen beuken en een vrijliggend fietspad. De meest in het oog springende maatregel is het versmallen van de rijbaan door de naast gelegen strook asfalt te verwijderen.

De weg zal opnieuw worden ingericht en de maximum snelheid zal worden verlaagd naar 60 kilo- meter per uur. Met deze maatregel wordt de verkeersveiligheid vergroot en wordt er meer ruimte gecreëerd voor de beuken.

De werkzaamheden verlopen ondanks de strubbelingen met het verkeer volgens planning. Aan weerszijden van de oude weg is ruim een meter asfalt verwijderd. Daarbij is ook de oude klinkerbestrating van de vroegere Middachterallee bloot komen te liggen. Wanneer die klinkers gelegd zijn is bij de gemeente niet bekend. Dat ze er nog lagen was overigens geen verrassing. Ze worden door de aannemer afgevoerd.
 

Overgenomen uit De Gelderlander van

11 oktober 2007 Henk Aalbers

Foto: Gerard Burgers

Een van de mooiste lanen van Nederland’, noemt galeriehouder Hein van Engelen uit De Steeg de Middachterallee. En die laan tussen zijn woonplaats en Ellecom moet mooi blijven, vindt hij.

Daarom loopt hij iedere week een keer langs de bermen van de beukenlaan om die van zwerfvuil te ontdoen. Twee flinke plastic draagtassen ofwel een vuilniszak vol haalt de ‘zwerfvuilnisman’ er wekelijks vanaf. Van Engelen doet het al vijf jaar lang, week in week uit. Een doodenkele keer, als het hondenweer is, slaat hij een week over. De reacties van passanten zijn over het algemeen positief. Geregeld stappen fietsers af om hem een hart onder de riem te steken.

Zijn echtgenote en beide kinderen bezien hem met gemengde gevoelens, als hij er, meestal op zondagochtend, weer met een plastic tasje op uit trekt om de Middachterallee van zwerfvuil te ontdoen. "Ze denken dat ik een beetje als de dorpsgek word beschouwd. En de kinderen zijn bang voor de reacties van vrienden en klasgenoten. Zo van: is dat jóuw vader?"

Dat weerhoudt Hein van Engelen (57) echter geenszins. Het klusje kost hem elke week een uur.

"Het is mijn manier om mee te werken aan een meer duurzame maatschappij", verklaart hij. "Je kunt wel steeds wijzen naar de industrie en naar de overheid, maar je kunt er ook concreet mee aan de slag gaan."

De grappigste reactie tot nu toe kwam van een fietser die aan Van Engelen vroeg of hij dat werk móest doen. "Die dacht dat ik een taakstraf aan het uitvoeren was."

Bij de gemeente Rheden zijn ze inmiddels ook op de hoogte van het vrijwilligerswerk van de galeriehouder. "Ik heb al twee keer een rol vuilniszakken gekregen. Ik zet het vuilnis elke dinsdag aan de weg. Het wordt keurig opgehaald door een medewerker van de gemeente, terwijl we er niets officieel over hebben afgesproken."

Je kunt wel raden waaruit de wekelijkse oogst zo'n beetje bestaat: blikjes, frietbakjes, zakjes van de bakker, sigarettenpakjes, wietzakjes, complete lunchpakketten.

Maar Van Engelen vindt ook bijzondere dingen langs de weg. Hij trof eens een damesonderbroek aan, een pakketje cd-roms met seksplaatjes, een nog verpakte schroevendraaier, een dood schaap en een mobiele telefoon. "In de namenlijst van dat mobieltje stond 'oma'. Ik heb haar gebeld en gezegd dat ik een telefoontje had gevonden dat waarschijnlijk van een kleinkind van haar was. Dat bleek te kloppen. Later kwam een jongetje het hier ophalen."

De Middachterallee is volgens Van Engelen beslist schoner geworden sinds hij met zijn wekelijkse schoonmaakbeurt begon. "Als er minder rommel ligt, gooien mensen er minder gauw nog meer bij", is zijn overtuiging.

Hij wil graag een voorbeeld zijn. Mensen die hem bezig zien, worden wellicht aan het denken gezet. "We moeten naar een andere mentaliteit toe."

In twee dorpsgenoten heeft hij al navolgers gevonden. Ook zij hebben als 'zwerfvuilnismannen' elk een straat in De Steeg 'geadopteerd'.